1.IME, GEOGRAFSKI POLOŽAJ, GRANICE I VELIČINA ŠPANIJE
Španija zauzima veći dio Pirinejskoga poluotoka koje se produžuje kao neki ugao u okean, okrenuvši leđa Evropi. Ograđena od evropskog kontinenta Pirinejima, ona se otvara prema Atlantiku. Na sjevernoj joj je granici Francuska, a Portugal na zapadnoj.
Španci, kao i njihovi susjedi Portugalci, vjekovima su bili upućeni na more i imali su značajnu ulogu u otkrivanju novih dijelova svijeta. Od ne manjeg značaja je i blizina Afrike. Gibraltarski moreuz širok svega 14 km nije predstavljao veću prepreku za kretanje naroda u jednom i drugom pravcu. Preko njega su prodrli Arabljani na Pirinejsko poluostrvo, a isto tako i Španci na tlo Afrike, stvorivši kolonije u sjeverozapadnom dijelu ovog kontinenta.
Po veličini teritorije koja iznosi 503,5 hiljade km2 Španija je treća zemlja Evrope (iza Sovjetskog Saveza i Francuske). U njoj živi 31,2 milion stanovnika ili prosječno 62 stanovnika na jedan km2.Glavni i najveći grad Španije je Madrid.Pored Madrida veći gradovi Španije su i Barcelona, Sevilla, Zaragoza, Malaga
2. PRIRODNO - GEOGRAFSKE ODLIKE ŠPANIJE
2.1 Reljef i geološka građa
Španija je atlantska i sredozemn zemlja. Prirodne odlike Španije karakterišu veliki kontrasti u reljefu i klimi.Dok sjeverni dio zemlje ima atlantska,južni ima sredozemna obilježja. Centralna Španija, međutim, pretežno je planinska i predstavlja svijet za sebe. Blizina afričkog kopna imala je vidnog utjecaja, naročito na južni dio Španije koji pokazuje prelazne karakteristike između Evrope i Afrike.
Veći dio pirenejskog područja čini po postanku stara visoravan Meseta (građena od pretkambrijskog i paleozojskog kristaličnog kamenja i starih kamenaca), koju Kastiljsko gorje dijeli na sjevernu i južnu Kastiliju. Sjeverno i južno od Mesete prostiru se planinski lanci: Kantabrijsko gorje i Pireneji (Pico de Aneto, 3404 m) na sjeveru, a Betijski Kordiljeri ili Andaluzijsko gorje na jugu. Andaluzijsko gorje sastoji se od nekoliko masiva, koji se pružaju paralelno s obalom Sredozemnog mora; središnji dio čini Sierra Nevada s najvišim vrhom Španjolske (Mulhacu, 3481 m). Između južnog ruba Mesete odnosno Sierra Morene i Andaluzijskog gorja nalazi se velika Andaluzijska tektonska depresija uz rijeku Guadalquivir. Na sjeveroistočnom rubu Mesete pruža se Ibersko gorje, građeno od krednih i jurskih naslaga, a između Iberskog gorja, Pirineja i Kantabrijskog gorja depresija rijeke Ebro (Aragonska dolina).
KARTA BR. 2: reljefna karta Španije (IZVOR BR.3)
S visoravni Mesete izdižu se planinski masivi Sierra de Gata, Sierra de Gredos i Sierra de Guadarrama, koji su nastali rasjedanjem u tercijaru. Obala je uglavnom strma i nerazvedena. Dobro je razvedena samo obala Galicije i sjeverozapadne Španjolske sa mnoštvom zaljeva karakterističnih oblika.
2.2. Klimatske odlike
Veći dio Španije vezuju oblasti suptropskog klimata, sa karakterističnim toplim i sušnim ljetima i blagim zimama.Međutim,usljed vertikalne klimatske zonalnosti i uticaja,kako sredozemlja tako i Atlantika,klimatski kontrasti su dosta izraženi.
Na regionalne razlike u klimi uticu zimi depresije s Atlanskog okeana, ljeti visok suptropski pritisak, reljef Meseta koja je okruzena planinama, ima umjerenu kontinentalnu klimu s vrucim ljetom(Madrid u julu 25 stepeni)i hladnom zimom(Madrid u januaru 4, 8 stepeni);godisnja kolicina padavina iznosi na planinama 1000 mm a u nizim krajevima do 500mm. Pod jacim uticajem Atlantskog okeana nalaze se jugozapadni dijelovi Spanije sa zimskim kisama. Najnepovoljniju klimu ima mediteranski dio(godisnja kol. padavina 400-500mm, visoke temperature).
Sjeverno od Kantabrijskih planina,u primorju Biskajskog zaliva je takozvana vlažna Španija sa svježim ljetom,blagom zimom i 900 mm atmosferskog taloga
(u planinama do 2000 mm).Centralni dio Španije-Mezeta i Aragonska nizija imaju prelazne odlike kontinentalnog i sredozemnog klimata.Ljeta su vrlo topla i sušna,a zime hladne.Količina padavina ne prelazi 500 mm.U južnom,sredozemnom dijelu Španije je tipična suptropska klima sa sušnim i toplim ljetom i blagom zimom.Količina padavina je 350 do 500 mm.Na klimatske prilike Španije jak uticaj imaju Azorska anticiklona i zapadno-mediteranska ciklona.
2.3. Hidrografske odlike
Osnovu razvijene riječne mreže Španije čine pet većih rijeka.Kako je Mezeta nagnuta ka jugozapadu,četiri od njih imaju svoje ušće u Atlantiku (Taho, Gvadijana, Duro i Gvadalkivir), a samo jedna u Sredozemno more (Ebro).
Rijeke se koriste za navodnjavanje i hidroenergiju.Režim im jako koleba i često imaju bujični karakter.
Manje rijeke ljeti većinom presahnu, a najveći protok je zimi, dok veći ljetni protok ima samo Ebro jer dobiva vodu iz Pireneja.Zbog velikih potreba za vodom (pitka i industrijska voda te voda za umjetno natapanje) i zbog opasnosti od poplava, na rijekama je više od 200 većih brana.
1.
Taho
1007 km
2.
Ebro
909 km
3.
Duro
895 km
4.
Gvadijana
777 km
5.
Gvadalkivir
656 km
TABELA BR.1.: pet najdužih španskih rijeka
(IZVOR BR.2. str. 315)
2.4. Tlo,biljni i životinjski svijet
Prvobitni biljni pokrivac, narocito sume, gotovo je potpuno unisten. Najvise sume ima(27, 4% povrsine) na Pirinejima i u sjevernom primorju Atlanskog okeana. U suhim krajevima Spanije razvila se umjesto suma kserofitna vegetacija manje i gariga(hrast plutnjak, alepski bor). Na planinama koje primaju dosta padavina, razvijeni su pasnjaci. Spanija pripada zapadnoj provinciji mediteranske florne oblasti.
Na vlažnom sjeveru prostiru se listopadne,a na jugu četinjarske šume.Na dijelovima južne obale ima suptropske vegetacije.Nakon mnogo stoljeća iskorištavanja,danas je velik dio Mezete pokriven niskom vegetacijom trnovitih stabala i aromatičnoga grmlja.Na suhom jugoistoku ima travnatih stepa koje se nazivaju esparto.Izolirana od ostale Europe Pirinejima i morem, u Španjolskoj ima nekih životinja i gmazova koji su drugdje u Europi izumrli,kao i nekih životinja tipičnih za Afriku,primjerice mačkolikih cibetki.Španjolska leži na glavnom putu ptica selica između Europe i Afrike.
3.DRUŠTVENO – GEOGRAFSKE ODLIKE
3.1. Historijsko – geografski razvoj
Španci su nastali mješavinom starih iberskih plemena sa Keltima, Kartaginjanima, Rimljanima, Germanima, Arapima i Berberima. Najjači uticaj na stanovništvo izvršili su Rimljani i Arapi. Rimljani su gospodarili Iberijskim poluostrvom do V vijeka naše ere i prenijeli su latinski jezik i katoličanstvo.Jezik iberskih plemena sačuvali su samo Baski u Pirinejima.
Od V do VIII vijeka teritorija današnje Španije bila je pod udarom germanskih plemena, a od VIII vijeka jak je uticaj Arabljana koji tu ostaju više stoljeća. Kao država Španija se javlja krajem XV vijeka da bi u XVI i XVII vijeku već dostigla vrhunac svog uspona.Tada je Španija predstavljala most preko koga se odlazilo u novi,nepoznati svijet.Španija je imala posebnu ulogu u kolonizaciji Srednje i Južne Amerike. Međutim,u XIX vijeku ona gubi svoje kolonije u Latinskoj Americi i feudalna Španija ustupa mjesto vodećim kapitalističkim zemljama.
I danas u Španiji održali su se feudalni oblici društvenih odnosa izmiješanih sa kapitalističkim. Španija je znatno zaostala za razvojem drugih zemalja zapadne Europe, izolujući se u znatnoj mjeri od ostalog svijeta.
3.2. Demografske odlike (dinamika kretanja broja stanovnika, natalitet, mortalitet, prirodni priraštaj,gustina naseljenosti,migracije,strukture stanovništva)
Brži rast stanovništva započeo je u 19.st. Sve do1975. Španjolsku je karakterizirao visok natalitet i prirodni priraštaj,no istodobno i vrlo snažno iseljavanje isprva u Južnu Ameriku,a nakon 2.svjetskog rata u razvijenije države Zapadne Europe.
Natalitet je vrlo opao tek 70.-ih godina, tako da se porast stanovništva gotovo zaustavio; posljedice su vrlo malen udio mlađeg stanovništva i brz porast starijega.Mortalitet 2000.g.- 9,1%. Natalitet 2000.g. - 9,8%.
Po Ustavu, u čitavoj je zemlji službeni jezik kastiljski (španjolski),a na područjima autonomnih zajednica i katalonski (Katalonija,Valencia i Baleari), galicijski u Galiciji i baskijski u Baskiji.Katalonski je srodan provansalskom,njime govori 68% stanovništva Katalonije,67% na Balearima i 51% u Valenciji.Galicijski je jezik srodan portugalskom i njime govori 91% pučanstva Galicije.Baskijski jezik ne pripada indoeuropskim jezicima i njime govori 26% stanovništva Baskije i 12% Navarre.
Vjerki je opredijeljeno 68% stanovništva;većinom su katolici (67%), doseljenici su većinom muslimani.Katolička crkva je do 1978. bila službena crkva, a od tada je odvojena od države.
Madrid
2,94 mil.
Barcelona
1,50 mil.
Valencia
738.000.
Sevilla
685.000.
Zaragoza
615.000.
Malaga
524.000.
Murcia
371.000.
Bilbao
350.000.
Palma de Mallorca
334.000.
Valladolid
317.000.
TABELA BR.2. sastav stanovništva u Španiji
(IZVOR BR.2.)
Kastiljci
74%
Katalonci
17%
Galicijci
6%
Baski
2%
Romi
500.000
Stranci
526.000
ileg.useljenici
1 mil.
TABELA BR.3. broj stanovništva u većim gradovima Španije
(IZVOR BR.1.)
3.3. Urbanizacija
Vrlo snažne unutrašnje migracije zadnjih su desetljeća iz temelja promijenile sliku naseljenosti države.
Najsnažnije su bile između 1950.i 1980., kada je Španiju zahvatio snažan proces litoralizacije (preseljavanja stanovništva na obalna područja) i urbanizacije.
Najveće doseljavanje doživjeli su Madrid,Barcelona,Valencia te Baskija,a područja najsnažnijeg iseljavanja bila su Andaluzija,Extremadura i Stara Kastilja.U seobama je prevladavao bijeg sa sela u gradove (1960.:56,6% gradskog stanovništva; 1985.:77,4%).
KARTA BR.3: veći gradovi Španije (IZVOR BR.3)
4.EKONOMSKO-GEOGRAFSKE ODLIKE
4.1. Opće odlike privrede
U razdoblju Francove diktature Španjolska je imala isprva izrazito zatvoreno, na domaću potrošnju orijentirano privredno uređenje, sa snažnom ulogom države.
Uvedbom tzv. stabilizacijskog plana (1959.;otvaranje tržišta stranim ulagačima,pojednostavljenje uvoza razvoj turizma,uključenje u OECD 1960.) počelo je razdoblje nagloga gospodarskog uspona (tzv. španjolsko gospodarsko čudo) u kojem je BDP premašio godišnju stopu rasta od 7%. U razdoblju naftne krize (1973.-74.) i političke nestabilnosti nakon Francove smrti privredni se uspon preobrazio u recesiju, a zbog propasti brojnih poduzeća vrlo se povećala nezasposlenost.
Razdoblje prilagođivanja prije ulaska u EEZ vremenski se poklapalo s djelovanjem socijalističke vlade Felipea Gonzalesa (od kraja 1982.); tada je provedeno široko prestrukturiranje gospodarstva iz radno intenzivnih djelatnosti u kapitalski intenzivne, privatiziran je velik dio državnih poduzeća, obuzdana inflacija i smanjen proračunski deficit, prije svega povišenjem poreza.
Nakon 1986.privredni rast Španjolske uglavnom je znatno iznad prosjeka EEZ-a, prije svega zbog povećanja izvoza i prihoda od turizma.
Velik španjolski problem ostaje visoka nezaposlenost (2001.:13,3%), više od 30% zaposlenih ima posao samo na određeno vrijeme.Državnom proračunu, osim izdataka za nezaposlene (iako više od trećine nezaposlenih ne prima nikakvu državnu pomoć), prijete i veliki izdaci za mirovine, djelomično zbog realnog povišenja mirovina, a djelomično zbog brzog starenja stanovništva.
4.2. Poljoprivreda
Španjolska ima 15,2 mil. ha njiva (30,1% površine), 4,7 mil. ha voćnjaka (9,4%), 1,45 mil. ha vinograda (2,9%), te 17,4 mil. ha travnjaka i pašnjaka (34,35).Umjetno se natapa 23% obradivih površina.
Za španjolsku je poljoprivredu karakteristična vrlo velika razlika između intenzivne proizvodnje na umjetno natapanim površinama (tzv. huerte,odnosno vege ) i ekstenzivnog poljodjelstva i stočarstva u sušnoj unutrašnjosti.
Uključenjem u EEZ Španjolska se više orijentirala na proizvodnju južnog voća i ranog povrća za sjevernije članice.Karakteristična je razlika između prevladajućeg veleposjeda u južnim dijelovima (osobito u Andaluziji) i prevlasti malih i srednjih imanja na sjeveru (Galicija,Stara Kastilja,Katalonija).
Prosječna veličina posjeda iznosi, doduše, 23,6 ha (1999.), no više od polovice od 1,78 mil. posjeda ima manje od 5 ha zemlje.
Najrasprostranjenije umjetno natapanje površine (3,65 mil ha) nalaze se u ravnicama na sredozemnoj obali (Valencia,delta Ebra,područje Murcia-Elche-Alicante, ravnica uz Guadalquivir između Cordobe i Seville itd.), no i intenzivna poljoprivreda ima negativnih učinaka (sniženje razine podzemnih voda, prodor slane vode u tla, erozija tala na više od 40% površine).
U sušnoj unutrašnjosti i Andaluziji uzgaja se prije svega pšenica (7,05 mil.t),a na jugoistoku ječam (10,84 mil. t, 4. na svijetu), na sjeveru kukuruz, u delti Ebra, u okolici Valencije i oko donjeg Guadalquivira riža (761.000. t).
Za domaće tržište i izvoz vrlo je važna proizvodnja krompira i ranog povrća,npr.paradajza,salate,krastavaca i rezanog cvijeća; najviše na istočnoj obali i uz Ebro (veliki staklenici). Od industrijskih biljaka najvažnije su šećerna repa,duhan,pamuk,suncokret i uljana repica.Govedarstvo prevladava na sjeverozapadu, a u sušnoj unutrašnjosti prije svega ekstenzivno mesno govedarstvo i ovčarstvo,dok je u Extremaduri na zapadu tradicionalan uzgoj svinja.Godine 1999. imali su 6,36 mil. grla goveda, 20,99 mil.ovaca, 22,1 mil. svinja i 182 mil. komada peradi.
Španjolska se ubraja među najveće proizvođače južnog voća na svijetu, prije svega naranči,mandarina,limuna i grejpa.Najveći su nasadi na umjetno natapanim površinama u niskoj Andaluziji i ravnicama uz sredozemnu obalu.Proizvode još mnogo bresaka i marelica, a u sjevernim dijelovima i jabuke,kruške i šljive.
U gornjoj Andaluziji,okolici Malage i Murcije te u Kataloniji važna je proizvodnja badema.Španjolska je jedan od najvećih proizvođača maslina i najveći je proizvođač maslinova ulja na svijetu; najveći su maslinici u Andaluziji,Kataloniji i južnom dijelu Extremadure.
Španjolska je četvrti najveći proizvođač grožđa na svijetu i treći najveći proizvođač vina.Glavna su vinogradarska područja na jugu, u okolici Malage i Alicantea, u niskoj Andaluziji, Manchi, obalnim dijelovima Katalonije, na Balearima i u južnim dijelovima Stare Kastilje ( tzv. Tierra del Vino).
SLIKA BR.1: pašnjak u Španiji (IZVOR BR.2)
4.3. Rudarstvo i energetika
Španjolska ima znatno rudno bogatstvo , no fosilna goriva mora uglavnom uvoziti. Kameni ugljen ( 15,8 miliona t ) dobiva u Asturiji j. od Ovida ( Meres ) i u Sierra Moreni ( Espšiel ), linit ( 12,2 miliona t. ) prije svega na Sl ( na srednjem Ebru i u predgorju Pirineja ).
Uranovu rudu kopaju na Z ( La Haba, Saelices el Chico ).
Bilbao je bio poznat po ležištima rude, koja su, doduše, već iscrpljena. Brojna nalazišta obojenih metala bila su značajna još u prethistoriji i antici, a danas se iz njih vade još samo manje količine rude. Najvažnija su načazišta žive u Sierra Moreni kod Almadena i pirita u jz. dijelu Sierra Morene. U Baskiji kopaju cinkovu rudu.
Instalirana snaga svih elektrana iznosi 44,444 MW. Gotovo polovica električne energije proizvedu u TE ( 47,7%), ostalo u 7 NE (32,2 %) i HE (18,1%). HE su na gornjem i srednjem toku rijeke Tajo, u srednjem toku Duera, na Minu s pritocima i pirinejskim rijekama. U TE iskorištavaju domaći ugljen i uvezenu naftu ( TE u obalnim gradovima ). NE imaju instaliranu snagu od 7811 MW ( Almaraz, Jose Cabrera i Trillo u unutrašnjosti, Santa Maria de Garona kraj Burgosa, Cofrentes kod Valencije ti Vandellos kod Tarragone ).
Manje količine električne energije daju elektrane na vjetar ( na Kanarskim otocima ) , a toleda od 1994. godine radi najveća elektrana u Europi sa 8000 sunčanih ćelija i snagom od 1 MW.
4.4. Industrija
Karakterističan j vrlo nejednakomjeran raspored industrije u starim industrijskim središtima na S ( Baskija i astrurija, Barcelona s okolicom, Madrid ) i novijim industrijskim kompleskima na jugu, kojima su pokušali smanjiti razlike u gospodarskoj razvijenosti između sjevera i juga. Industrija robe za široku potrošnju ( tekstilna i prehrambena ), koja se temelji na jeftinoj radnoj snazi, zbog konkurencije neeuropskih država zapala je 70-tih godina u tešku krizu, a nov zamah je dobila uključenjem Španjolske u EEZ , kad je provedeno široko prestrukturiranje u zahtjevnije industrijske grane te privatizacija velikog dijela državnih poduzeća.
Slika br. () Poznati španjolski auto - Seat
Najveća su industrijska područja Barcelona s okolicom, Baskija , Astrurija, Valencia i Madrid.
Crna metalurgija ( 4,1 mil. tona sirovog željeza i 15 miliona tona čelika) koncentrirana je u Baskiji ( bilbao, Baracaldo, Basauri) i Astruriji ( Aviles, Gijon, Mieres). Veliki dio sirovina uvoze, stoga je crna metalurgija većinom na obali.
Obojena metalurgija proizvodi aluminijum ( 365,000 tona; Valladolid, Largrelai Sabaaningo), bakar (Cordoba), olovo i cink( Cartagea, Linares, Panerroja), kositar, kadmij i dr. Strojogradnja i metalna industrija koncentrirane su u s. dijelovima Španjolske ( Katalonija, Baskija i Astrurija), široj okolici Madrida i Sevilji. Brzo se razvija automobilska industrija, prije svega tvrtka Seat u okviru koncerna Volfswagen ( Barcelona s okolicom ), a svoje tvornice imaju u Španjolskoj još Citroen, Pegout, Renault, Ford, General Motors i Nissan. Godine 1999. Proizveli su 2,21 mil. osobnih automobila ( 7. Na svijetu ) te 644 hiljade kamiona i autobusa ( 4. Na svijetu ). Hemijska industrija koncentrirana je u Barceloni i široj okolici. Rafinerije nafte su kod Cartagine ( Escomberas) , u Lakorunji, Huelvi, Castelonu, de la Plana, Tarragoni, Billbaou idr. Nakon uključenja u EEZ dobro se razvila elektrotehnička industrija ( strojevi za pranje rublja i posuđa, hladnjaci, televizori).
Od starijih industrijskih grana najraširenija je tekstilna industrija osobito u Kataloniji gdje preovladava prerada pamuka ( Sabadell, Terasa, Maresa ), u okolici Valencije , Malagi i Linaresu. Dobro su još razvijeni kožarska industrija i industrija obuće ( okolica Valencije). Prehrambena industrija nalazi se prije svega u poljoprivrednim područjima na sredozemnoj obali i u unutrašnjosti ( konzervirano voće i povrće, mesni i mliječni proizvodi, šećer).
Od ostalih industrijskih grana valja spomenuti drvnu industriju i industriju papira, prije svega u Baskiji i Navarri, staklarsku , keramičku, duhansku i gumarsku industiju.
4..5. Saobraćaj i turizam
Saobraćaj
Španija je jedna od najvećih i najznačajnijih zemalja u Evropi. Ona izlazi na veoma važne svetske vode i proteže se kroz niz veoma važnih oblasti (Atlantik, Gibraltar, Sredozemlje, oblast Pirineja). Naročito je razvijen pomorski saobraćaj, budući da Španija ima jednu od najdužih obala u Evropi. Sa druge strane, Španija, iako je visokorazvijena zemlja, ona je to odskora, pa zemlja na polju saobraćaja i saobraćajne mreže (naročito u unutrašnjosti) zaostaje za razvijenim zemljama severno od nje, koje su već decenijama u razvijene. Međutim, po stepenu razvitak mreže Španija je među prvim evropskim zemljama proteklih godina.
Španija ima razvijen drumski, železnički, vazdušni i vodni saobraćaj. Najveći saobraćajni čvor zemlje i jedan od najvećih u Evropi je glavni grad, Madrid, povoljno smješten u središtu zemlje. Za njim ne zaostaje mnogo drugi grad po značaju u zemlji i najveći privredni centar Španije, Barselona.
Po podacima iz 2004. godine ukupna dužina železničke mreže u Španiji je 14.781 km, od čega je 8.791 km elektrifikovano. Španske pruge imaju nekoliko širina kolosjeka:
široki kolosjek (1668 mm) - 11.829 km (6.950 km elektrifikovano)
standardni kolosjek (1435 mm) - 998 km (sve elektrifikovano)
uzani kolosjek (1000 mm) - 1.926 km (815 km elektrifikovano)
uzani kolosjek (914 mm) - 28 km (sve elektrifikovano)
Ukupna dužina puteva u Španiji u 1997. godini je 346.658 km, od čega je sa tvrdom podlogom 343.389 km drumskih puteva. Na savremene autoputeve i druge puteve sa 4 trake iste godine otpadalo je 9.063 km. 2005. godine mreža ovih puteva bila je duga 13.156 km. Pošto je uprava nad autoputevima je rukama privatnih preduzeća plaća se putarina, ali je sve pod nadgledanjem državnih organa.
Slika br.() Španski autoput
Državni autoputevi se nazivaju "Autovijama" (špan. Autovía), a magisztralni putevi "Autopistama" (špan. Autopista). Svi glavni putevi se uglavnom poklapaju sa Evropskim saobraćajnim koridorima i nose dvoznačnu oznaku "A+broj", dok se njihovi nastavci označaju sa "AR+broj". Brojevi idu od 1 do 100, pri čemu nema velikih pravila u redoslijedu (mada većina značajnihijih drumova je sa nižim brojevima). Najvažniji autoputevi imaju često i opisne nazive.
Španija je primorska zemlja sa dugim izlazom na Atlantski okean i Sredozemno more, dve najvažnije i najprometnije vodene površine ne svetu. Španija dijelom kontroliše i moreuz Gibraltar, jedan od najvažnijih moreuza na svetu. Značaj pomorskog saobraćaja u Španiji najbolje se vidi iz napomene, pa je zahvaljujući njemu španska srednjovekovna država osvojila mnogo kolonija i zahvaljujući tome postala svjetska sila. Zbog toga je prirodno da Španija ima više velikih luka, od kojih su neke na ostrvima. Od njih je najveća Barselona, koja je i svjetskog značaja.
Turizam
Španija raspolaže sa više od 16,ooo turističkih postrojenja svih kategorija s 1,32 miliona kreveta ; 2005. Godine posjetilo ju je 58,6 miliona stranih turista (3. Na svijetu ) , najviše iz Njemačke, Vel. Britanije, Francuske, Italije. Turizam je u vrijeme španjolskog gospodarskog čuda bio najvažniji izvor deviza, a i danas ostvaruje više od 10 % BDP-a . Snažan razvoj hotelskih kompleksa na sredozemnoj obali i na Balearima uveliko je pridonio znatnoj degradaciji okoliša te pogoršanju uvijeta stanovanja domaćeg stanvništva.
Naviše stranih turista dolazi u ljetnim mjesecima na kupališta na sredozemnoj obali , a na Kanarskim otocima sezona traje cijele godine. Za turiste su vrlo privlačni i bogati kultrni sadržaji starih gradova ( Barcelona, Madrid, Toledo, Granada, Sevilla, Cordoba...) .
Slika () Llorent de Mar , turistički grad u blizini Barcelone
Najvažnija su turistička područja Baleari, osobito Mallorca ( El Arenal, Palma de Mallorca) i Ibiza, Costa Brava u Kataloniji ( Lorent de Mar, Tossa de Mar, Rosas, Palamos), Costa del Azhar (Valencia, Vinaroz, Benicarlo), Costa Blanca, Costa del Sol, Costa de la Luz, i Kanarski otoci, prije svega otoci Gran Canaria i Tenerife.